Startonderzoek 'Werken aan inclusiever basisonderwijs' en regiobeschrijvingen

Resultaten Startonderzoek gepresenteerd

Op 26 mei zijn de bevindingen van het eerste onderzoek naar inclusiever onderwijs gepresenteerd. Het rapport werd in ontvangst genomen door demissionair minister Arie Slob, Tweede Kamerlid voor D66 Paul van Meenen en Otwin van Dijk (burgemeester Oude IJsselstreek) namens de VNG.

Paul van Meenen, Tweede Kamerlid voor D66, reageert op het rapport in een gesprek met Lauren en Femke van JongPIT: Als je nu Inclusief Onderwijs wilt, dan heb je al een heleboel hobbels te overwinnen, dat zou niet zo moeten zijn. We weten nog veel te weinig over wat wel werkt. Dit onderzoek is daarom heel waardevol.

Reactie van Paul van Meenen in video. De video is helaas niet ondertiteld.

Het NCOJ heeft met steun van het FNO-programma Jongeren INC het onderzoek in Nederland uitgevoerd naar scholen in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs die werken aan inclusiever onderwijs. Dit onderzoek geeft een unieke inzage in de stand van zaken van inclusief basisonderwijs, de werkpunten en de ondersteuningsbehoeften van scholen die werken aan inclusiever onderwijs. De resultaten voor het voortgezet onderwijs worden later dit jaar gepresenteerd.

Daarnaast zijn praktijkverkenningen gedaan in zes aansprekende samenwerkingsverbanden voor primair en voortgezet onderwijs waarin actief wordt gewerkt aan inclusiever onderwijs en die voorbeeldwerking kunnen hebben voor andere regio's in Nederland.

Dankzij het onderzoek en de praktijkverkenningen in regio's die samenvallen met samenwerkingsverbanden in het primair en voortgezet onderwijs hebben we zicht op onderwerpen waar scholen en regio's nu en in de komende jaren aan werken, vanuit verschillende startposities en randvoorwaarden, en welke knelpunten zij tegenkomen en welke ondersteuningsvragen deze scholen en regio's hebben. Hierdoor kunnen we waar nodig ook maatwerk bieden. Het onderzoek en regiobeschrijvingen vormen dé basis om de komende jaren aan de slag te gaan met scholen, samenwerkingsverbanden, gemeenten en de leerlingen zelf.

Alle genoemde publicaties zijn vanaf deze webpagina te downloaden.

Terugkijken presentatie

We hebben de presentatie van het onderzoeksrapport en de reacties hierop in een korte video samengevat.

Deze video is helaas niet ondertiteld.

Vragen en opmerkingen tijdens presentatie

Tijdens de presentatie van 26 mei zijn er in de chat vragen gesteld. We hebben deze vragen verzameld en beantwoord.

'Er is een veel grotere groep scholen mee bezig dan we in eerste instantie dachten'

Het onlangs verschenen onderzoek 'Werken aan inclusiever basisonderwijs' geeft een interessant beeld van de huidige stand van zaken bij 325 Nederlandse basisscholen die werken aan inclusiever onderwijs. Verus besprak met Dolf van Veen de opvallendste zaken uit dit onderzoek.

Een berg aan resultaten van basisscholen in Nederland die werken aan inclusiever onderwijs. Wat doen zij? Met welke onderwerpen rondom inclusiviteit houden zij zich bezig, welke belemmeringen zijn er en wat zijn hun opdrachten voor de toekomst? Dit zijn enkele vragen waarop in het onderzoek van NCOJ, dat in verbinding met Verus staat dankzij het platform Naar Inclusiever Onderwijs, antwoorden zijn gevonden.

We hebben het onderzoek vooral gedaan omdat er geen antwoord was op deze vragen als we kijken naar het basis- en voortgezet onderwijs en de scholen die werken aan inclusiever onderwijs. Ook kenden we de ondersteuningsbehoeften van scholen niet. Vorige week woensdag zijn de resultaten van het onderzoek in het basisonderwijs gepresenteerd aan minister Slob, later dit jaar volgen de bevindingen voor het voortgezet onderwijs. Vanuit het platform kenden we circa 40 scholen die zeer actief zijn op dit gebied. Duidelijk is geworden dat er is een veel grotere groep mee bezig is dan we in eerste instantie dachten.

Opvallende punten

De bevindingen tonen dat binnen de groep scholen die werken aan inclusiever onderwijs er relatief veel scholen zijn die vernieuwingsonderwijs geven en alternatieven of aanvullingen hebben voor het leerstofjaarklassensysteem. Maar ook bij de meer traditionele organisatievormen van het onderwijs zijn er veel scholen die werken aan inclusiever onderwijs, diverse met het predicaat 'excellente school'. Dat neemt niet weg dat er natuurlijk ook scholen met 'traditioneel' onderwijs zich hardmaken voor inclusiever onderwijs. Daarnaast werd duidelijk dat de deelnemende scholen gemiddeld ongeveer 11 leerlingen opnemen die anders op het speciaal (basis)onderwijs hadden gezeten. Zestig procent van deze groep scholen is ook voornemens om de komende vijf jaar méér leerlingen met zwaardere ondersteuningsbehoeften op te nemen. Twee derde van deze scholen geeft wel aan dat dat wel betere randvoorwaarden vraagt, qua beschikbare expertise aan speciale onderwijszorg en financiën, benadrukt van Veen.

Opvallend is dat de scholen zich op dit moment voor de expertise aan speciale onderwijszorg vooral gesteund voelen door het eigen bestuur en/of samenwerkingsverband. Pas daarna wijst men naar het speciaal (basis)onderwijs als partners. Wij vonden dat opvallend, ook al omdat de scholen bij doorvragen aangeven enthousiast te zijn over de kwaliteit van de ondersteuning/expertise van het s(b)o als ze die kregen. Dat is een belangrijke opdracht voor de toekomst, om nog meer verbinding tussen het speciaal (basis)onderwijs en reguliere bassischolen te leggen.

Zwaardere ondersteuningsbehoeften

Een andere bevinding is dat deze scholen toegankelijk zijn voor grote verscheidenheid aan (groepen) leerlingen die speciale onderwijszorg en extra ondersteuning behoeven, zowel naar zwaarte als breedte. Niet alleen kinderen met gedragsproblemen, waar in de beeldvorming over het passend onderwijs heel erg de focus op ligt. Er is juist ook veel aandacht voor kinderen met fysieke of verstandelijke beperkingen en chronische aandoeningen.

Dankzij het onderzoek is nu helder in beeld waar scholen die werken aan inclusiever onderwijs de afgelopen jaren mee bezig zijn geweest. Van Veen benadrukt dat veel scholen hebben gewerkt aan draagvlak binnen hun eigen school en team om te zorgen dat de neuzen dezelfde kant op staan en vanuit een positieve houding en cultuur ook gewerkt kan worden aan een inclusievere praktijk. Sociale integratie en onderwijskundige integratie zijn voorname thema's geweest waaraan is gewerkt, naast de beschikbaarheid van expertise op het terrein van speciale onderwijszorg en extra ondersteuning. In de missie en ambities klinkt de pedagogiek ruimschoots en het is interessant om te zien dat de scholen heel erg bezig zijn met de manieren waarop het onderwijs zo ingericht kan worden om samen leren met goede resultaten voor iedereen mogelijk te maken. Het onderzoek laat ook zien dat ze kritisch naar zichzelf kijken en durven te zeggen: we kunnen op bepaalde zaken nog een tandje erbij zetten in de toekomst, zegt Van Veen.

Inspiratie bij anderen opdoen

Het vormgeven van inclusief onderwijs in de klas is een hoge prioriteit en door ervaring is het voor scholen ook steeds helderder wat voor ondersteuning zij nodig hebben om dit te blijven realiseren. De scholen geven aan veel geleerd te hebben en deze leerervaringen ook voor andere scholen beschikbaar te willen stellen. Hiermee kun je je voordeel doen bij verdere ondersteuning. Doe inspiratie op en leer van werkbezoeken bij andere scholen.

Behalve onderzoek bij basisscholen, is er ook een verkenning gedaan bij zes samenwerkingsverbanden, vier in het basisonderwijs. De praktijkbeschrijvingen tonen energie en commitment, ontwikkelingsopdrachten voor scholen en samenwerkingsverbanden en benodigde samenwerking met partners in de uitvoeringspraktijk (speciaal onderwijs, zorg, opvang, arbeidsmarkt) en beleid (gemeenten en landelijk).

Hierin zien we ook heel verschillende startposities in samenwerkingsverbanden en bij de aangesloten scholen. Die regiobeschrijvingen zijn zeer de moeite waard omdat ze diverse doelen en aanpakken laten zien, mede ingegeven vanuit die verschillende startposities. In het ene geval gaat het om het ontwikkelen van breed draagvlak voor het werken aan inclusiever onderwijs of om uitvoeringsvragen, terwijl in een ander samenwerkingsverband al meer dan tien scholen hier langer mee bezig zijn en het gaat om vraagstukken van opschaling en verduurzaming. Al deze bevindingen bevatten ontzettend veel ingrediënten en bouwstenen om mee verder te kunnen. Wij denken dat dit onderzoek scholen en besturen heel erg helpt om inspiratie op te doen en je weg te vinden. Wat past bij ons qua overtuiging en startpositie? Onze missie vanuit het platform is dan ook niet voor niets om scholen van onderop te helpen om te kijken wat ze nodig hebben, hoe we ze kunnen ondersteunen en wat ze van elkaar kunnen leren. Ook voor het platform Naar Inclusiever Onderwijs en Verus zelf is dit ontzettend waardevol om op basis van deze informatie praktijkontwikkeling verder te kunnen ondersteunen.

Interview door Eveline Verwater, online contentspecialist Verus

Doe je mee?

Ieder kind heeft het recht op onderwijs, op het ontwikkelen van talenten. Samen op één school, ook wanneer het leren extra ondersteuning vraagt. Bekijk de animatie waarin we vertellen wat ons beweegt.

De noodzaak van inclusief onderwijs in video. De video is ondertiteld.

Gewoon mee kunnen doen. Met onderwijs dat zich aanpast aan jouw behoeften ... Genoeg aandacht ... Leerkrachten die voldoende worden ondersteund ... Zorg en begeleiding dichtbij ... We leren mét en van elkaar. In één onderwijssysteem, voor iedereen!
Een inclusieve samenleving vraagt om inclusief onderwijs. Daar leggen we de basis voor samenleven en samenwerken aan een kansrijke toekomst, waarin iedereen kan meedoen.

JongPIT en het Platform Naar Inclusiever Onderwijs zetten in op verdere ontwikkeling van inclusief onderwijs. Uit ons startonderzoek blijkt dat er op het basis- en voortgezet onderwijs in Nederland mooie schoolvoorbeelden en aansprekende initiatieven bestaan. Daar sluiten we bij aan, daar kunnen we van leren en daar willen we meer van!
Met steun en intensieve samenwerking helpen we scholen en samenwerkingsverbanden. We benoemen knelpunten en zoeken naar oplossingen. Samen met andere betrokken organisaties, gemeenten en met kinderen, jongeren en ouders. Opgedane kennis en leerervaringen worden gericht verspreid onder andere scholen en nieuwe kansrijke regio's.

Inclusief onderwijs IS mogelijk en van groot maatschappelijk belang, de schoolvoorbeelden laten dat zien. Samen op weg naar inclusief onderwijs in Nederland.
Doe je mee?

Activiteiten vanuit het platform

In de komende jaren wordt een aantal activiteiten uitgevoerd door het Platform Naar Inclusiever Onderwijs. De activiteiten zijn vooral gericht op de ondersteuning van scholen en samenwerkingsverbanden primair en voortgezet onderwijs. Daarnaast wordt er op meerdere momenten aandacht gevraagd voor het belang van inclusief onderwijs, bijvoorbeeld met de landelijke conferentie van het Platform en tijdens de Week van Inclusief Onderwijs. De stem van Jongeren zélf staat ook centraal in dit project.

Leerlingen van De Korenaar in de klas.
Foto: Daniëlla van Bergen

Samenwerken aan inclusiever onderwijs in de regio

We zetten onze samenwerking voort met zes samenwerkingsverbanden/regio's die actief werken aan inclusiever onderwijs en breiden het aantal uit tot acht. Deze regio's bevatten samen circa 650 scholen voor primair en voortgezet onderwijs. Zij zijn met vernieuwende aanpakken bezig die inspiratie en nieuwe kennis kunnen opleveren voor andere regio's, scholen en hun partners.
De samenwerkingsverbanden/regio's bieden een palet aan diversiteit als het gaat om de startposities van scholen en samenwerkingsverbanden en scholen qua doelen/visie, cultuur/draagvlak en aanpak, de beschikbare middelen, omvang, en situering (platteland of stedelijke context).

Met elk van de samenwerkingsverbanden/ regio's wordt gezamenlijk een ontwikkelplan gemaakt met concrete actiepunten en maatwerk-ondersteuning. De periode tot en met december 2023 wordt benut om deze activiteiten en ondersteuning uit te voeren, ontwikkelingen te volgen, werkwijzen te verankeren in de praktijk, resultaten te boeken en afspraken hierover regionaal vast te leggen, ook qua randvoorwaarden.

Ondersteuning van scholen

Mede op basis van enerzijds de onderzoeksresulaten die inzicht bieden in aanpakken, knelpunten, successen en leerervaringen van scholen die werken aan inclusiever onderwijs en anderzijds de ondersteuningsbehoefte van scholen die in kaart zijn gebracht en worden gemonitord, worden de komende periode actief tools en instrumenten aangeboden om scholen, besturen en samenwerkingsverbanden praktisch te (blijven) ondersteunen. Bij de ontwikkeling hiervan zijn ook buitenlandse experts betrokken.

Leernetwerken en de beweging

In het ondersteunigsprogramma verbinden we de samenwerkingsverbanden/regio's met elkaar zodat leerervaringen kunnen worden gedeeld en vraagstukken kunnen worden besproken. Ook worden besturen en hun scholen bereikt via de onderwijs-(profiel)organisaties en hun netwerken.
De onderzoeksactiviteiten en de bevindingen uit de regio-aanpak en netwerken van onderwijs(profiel)-organisaties leveren input voor bredere praktijkontwikkeling en beleidsbeïnvloeding gericht op kwaliteitsverbetering, opschaling en verduurzaming.

Jaarlijks aandacht voor inclusief onderwijs

Er zijn gedurende het jaar meerdere momenten waarop we actief aandacht vragen voor het belang van inclusief onderwijs. Dit doen we o.a. tijdens de landelijke conferentie van het platform en tijdens de Week van Inclusief Onderwijs die voor de tweede keer plaatsvindt (week 39, 27 september t/m 1 oktober 2021). Een week waarin dit thema centraal staat en allerlei activiteiten worden georganiseerd om meer aandacht te vragen voor het belang ervan. We verkennen graag met alle partners hoe we optimaal kunnen samenwerken rondom deze week.

Stem van jongeren

De stem van Jongeren zélf staat ook centraal in dit project. Het platform werkt nauw samen met Stichting JongPIT op de beoogde doelen van het programma en het realiseren van inclusief onderwijs. Door jongeren perspectief te bieden, door onbegrip in de samenleving weg te nemen en met professionals continu in gesprek te gaan over de kansen en obstakels, draagt JongPIT bij aan volwaardige participatie van jongeren met een chronische aandoening. JongPIT is doorlopend betrokken bij dit project en denkt mee over de verschillende kansen en uitdagingen. JongPIT kan door de inzet van hun actieve netwerk met jongeren met een ondersteuningsbehoefte in alle lagen van het project een rol spelen.

Logo Jongeren INC van FNO

FNO Jongeren INC steunt het Platform Naar Inclusiever Onderwijs, JongPIT en samenwerkingspartner Defence for Children om scholen, samenwerkingsverbanden, ouders en leerlingen te kunnen ondersteunen in het realiseren van inclusief onderwijs en een duurzaam Platform te creëren die deze ondersteuning ook na de programmaperiode blijvend kan bieden.

In Nederland leven 1,3 miljoen kinderen en jongeren (0 t/m 25 jaar) met een chronische aandoening. Een deel van hen kan niet meedoen naar wens en vermogen. Deze jongeren gaan bijvoorbeeld niet naar het regulier onderwijs, te weinig of helemaal niet naar school, vinden geen werk, worden gepest of zijn eenzaam. En dat terwijl deze jongeren keihard nodig zijn in onze samenleving!
Jongeren INC heeft de missie dat jongeren met een chronische aandoening of beperking naar wens en vermogen kunnen meedoen in een inclusieve samenleving.

Terug naar begin van de webpagina